Azərbaycanın emal olunmuş qida məhsullarının ixracı niyə sürətlə inkişaf edir?

Azərbaycan qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində kənd təsərrüfatı və qida sənayesini prioritet sahələrdən biri kimi müəyyən edib. Son illərdə yalnız xammal deyil, həm də əlavə dəyər yaradan emal olunmuş qida məhsullarının ixracı artmaqdadır.

İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin (CAERC) "İxrac İcmalı" məlumatına əsasən, 2025-ci ildə Azərbaycanın qeyri-neft ixracı 3,6 milyard ABŞ dollarına çatıb. Qida məhsullarının ixracı isə əvvəlki illə müqayisədə 18,4% artaraq 1,2 milyard ABŞ dolları təşkil edib.

2026-cı ilin ilk aylarında da bu artım davam edib. Yanvar–fevral aylarında qida məhsullarının ixracı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 30,5% artaraq 200,6 milyon ABŞ dollarına yüksəlib.

Emal olunmuş qida məhsulları hansılardır?

Emal olunmuş qida məhsulları dedikdə istehsal və ya texnoloji emaldan keçmiş məhsullar nəzərdə tutulur.

Əsas kateqoriyalar:

• meyvə və tərəvəz konservləri;
• meyvə şirələri və nektarlar;
• mürəbbə və cemlər;
• tomat məhsulları;
• süd məhsulları;
• pendir və yağ məhsulları;
• bitki yağları;
• un və makaron məhsulları;
• çay və qəhvə qarışıqları;
• bal və arıçılıq məhsulları;
• dondurulmuş yarımfabrikatlar;
• ət məhsulları və kolbasa məmulatları.

Bu məhsullar uzun saxlanma müddətinə malik olduğundan beynəlxalq ticarətdə daha rahat daşınır və daha yüksək əlavə dəyər yaradır.

Emal olunmuş məhsulların ixracı niyə daha sərfəlidir?

Mütəxəssislərin fikrincə, emal olunmuş məhsulların ixracı xammal satışından daha yüksək iqtisadi gəlir gətirə bilər.

Əsas üstünlüklər:

• daha yüksək satış qiyməti;
• uzun saxlama müddəti;
• logistika zamanı məhsul itkisi riskinin azalması;
• güclü brend yaratmaq imkanı;
• beynəlxalq supermarket şəbəkələrinə çıxış.

Bu səbəbdən dövlət proqramlarında aqrar emal sənayesinin inkişafına xüsusi diqqət ayrılır.

Beynəlxalq bazarlarda hansı məhsullara tələbat artır?

Rəsmi ixrac statistikası göstərir ki, son dövrdə aşağıdakı məhsul qruplarında artım müşahidə olunub:

• şəkər məhsulları;
• meyvə və tərəvəz;
• bitki və heyvan mənşəli yağlar;
• çay;
• alkoqolsuz içkilər.

2026-cı ilin ilk aylarında şəkər ixracı bir neçə dəfə, meyvə-tərəvəz ixracı isə 30 faizdən çox artıb.

Beynəlxalq standartlar ixrac üçün niyə vacibdir?

Qida məhsullarının ixracında əsas şərt məhsulun təhlükəsizliyidir.

Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA) qida məhsullarının istehsalı, saxlanılması, daşınması və ixracı sahəsində dövlət nəzarətini həyata keçirir. Agentlik ixrac üçün tələb olunan hallarda sağlamlıq və digər müvafiq sertifikatların verilməsini təmin edir.

İxracatçılar aşağıdakılara xüsusi diqqət yetirməlidirlər:

• məhsulun izlənilə bilməsi;
• gigiyena qaydalarına əməl olunması;
• laborator analizlər;
• düzgün etiketləmə;
• beynəlxalq qablaşdırma standartları.

Logistika ixracın uğuruna necə təsir edir?

Qida məhsullarının keyfiyyətinin qorunması üçün logistika zənciri böyük əhəmiyyət daşıyır.

Əsas mərhələlər:

1. istehsal;
2. qablaşdırma;
3. soyuducu anbarlarda saxlanma;
4. beynəlxalq daşınma;
5. idxalçı ölkədə paylama.

Xüsusilə tez xarab olan məhsullar üçün "soyuq zəncir"in fasiləsiz qorunması məhsulun keyfiyyətini və alıcı etibarını təmin edir.

Yeni ixrac bazarları

Azərbaycan istehsalçıları üçün perspektiv bazarlar bunlardır:

• Körfəz ölkələri;
• Mərkəzi Asiya;
• Avropa bazarının müəyyən seqmentləri;
• MDB ölkələri.

İqtisadiyyat Nazirliyi mütəmadi olaraq Azərbaycan şirkətlərinin beynəlxalq ərzaq sərgilərində iştirakını dəstəkləyir. Məsələn, ixracatçılar üçün WorldFood Moscow kimi beynəlxalq sərgilərdə vahid ölkə stendi təşkil edilir.

İxracatçılar üçün praktiki tövsiyələr

Beynəlxalq bazarda uğur qazanmaq üçün şirkətlərə tövsiyə olunur:

• beynəlxalq standartlara uyğun istehsal qurmaq;
• məhsulun mənşəyini və keyfiyyətini təsdiq edən sənədləri hazırlamaq;
• peşəkar qablaşdırmaya investisiya etmək;
• uzunmüddətli logistika tərəfdaşları ilə işləmək;
• rəqəmsal B2B platformalarda məhsullarını tanıtmaq;
• xarici bazarların tələblərini əvvəlcədən araşdırmaq.

Nəticə

Azərbaycanın emal olunmuş qida məhsullarının ixracı qeyri-neft iqtisadiyyatının inkişafında mühüm rol oynayır. Rəsmi statistik göstəricilər qida məhsulları ixracının davamlı artdığını göstərir və bu, istehsalçılar üçün yeni imkanlar yaradır.

Məhsulun keyfiyyəti, beynəlxalq standartlara uyğunluğu, düzgün logistika və etibarlı tərəfdaşlıq ixrac uğurunun əsas şərtləridir. Əlavə dəyər yaradan emal olunmuş məhsulların istehsalının artırılması isə Azərbaycan məhsullarının dünya bazarında rəqabət qabiliyyətini daha da gücləndirə bilər.